SCENARIUSZ LEKCJI – GIMNAZJUM, KL. II

Temat: „Słuchaj po prostu głosu twego serca”. Paulo Coelho: Alchemik.

Cele: Kształcenie umiejętności rozpoznawania wartości w utworach oraz próby ich oceny na tle własnego systemu wartości; samodzielnego krytycznego ustosunkowania się do obserwowanych zjawisk kulturowych; formułowania, uzasadniania własnych punktów widzenia.

Uczeń:

Cele ścieżki: Edukacja filozoficzna. Pogłębianie rozumienia rzeczywistości.

Metody pracy: metoda filozoficznego dialogu w grupie.

Formy pracy: indywidualna, zespołowa w kręgu dyskusyjnym.

Pomoce dydaktyczne: egzemplarz lektury pt. „Alchemik”, arkusz szarego papieru, kolorowe pisaki, magnesy mocujące papier.

Czas: 2 x 45 min

Przebieg lekcji

 

1.     Podanie tematu lekcji – zapisanie w zeszytach przedmiotowych. Omówienie sensu cytatu – intuicyjne wypowiedzi uczniów związane z rozumieniem związku frazeologicznego „głos serca” w kontekście zagadnień przedstawionych w lekturze.

2.     Ustalenie notatki: głos serca  - sumienie, intuicja, przeczucie, dusza, moje „ja”, wewnętrzna myśl, świadomość.

3.     Uświadomienie celów lekcji przez odpowiedzi uczniów na pytanie: Dlaczego taki temat naszych zajęć? Przeorganizowanie klasy – utworzenie kręgu dyskusyjnego.

4.     Ciche czytanie fragmentu lektury - droga Santiago i Alchemika przez pustynię. Czytanie z poleceniem podkreślenia słów – kluczy oraz ważnych przemyśleń Santiago. (Wybrany fragment utworu jest przedrukowany w podręczniku dla kl. 2. „Cogito...” Wyd. Kleks, Bielsko – Biała 2000 r., s. 33 – 35.) (Załącznik 1).

5.     Odczytanie wybranych przez uczniów cytatów i słów – kluczy. Umieszczenie przez nauczyciela arkusza papieru w środku kręgu. Napisy na arkuszu: Własna Legenda, Wielkie Dzieło, Szmaragdowa Tablica, Dusza Świata, Raj.

6.     Stawianie pytań egzystencjalnych dotyczących słów – kluczy zapisanych na papierze. Rozmowa o kierunku: uczeń – uczeń. Próby odpowiedzi. Przykłady uczniowskich pytań: Dlaczego człowiek tworzy Własną Legendę? Jaki jest sens wyznaczania sobie celu? Dlaczego żyję i dla kogo? Czy istnieje inny wymiar życia, Raj? Wiara i rozum to sprzeczności? Co to jest prawda absolutna? itd.

7.     Zapisywanie kolorowymi pisakami znaczenia słów – kluczy. Projekt notatki do zeszytu (Załącznik 2) – wynik rozmowy w kręgu.

8.     Powrót do stolików – praca indywidualna. Ekspozycja projektu notatki na tablicy. Korekta błędów. Zapis do zeszytów.

9.     Głośne odczytanie przez nauczyciela ostatniego akapitu analizowanego fragmentu lektury ze zwróceniem uwagi uczniów na przesłanie wynikające z tekstu od słów: „Młody człowiek (...) słuchał swego serca, przemierzając pustynię. Poznał jego wybiegi i fortele...” (patrz: Załącznik 1). Analiza fragmentu pod kątem pytań: Czy słusznie Alchemik uczy: „Słuchaj po prostu głosu twego serca”? (Załącznik 3). Kiedy i dlaczego serce cierpi „straszne męki”? Indywidualne uzupełnianie zdania – praca w zeszycie. Moje serce mówi mi, że .... Odczytanie przez chętnych własnego zdania – wyznania.

10.  Rekapitulacja. Jakie prawdy życiowe „oświetla” P. Coelho w opowieści o pasterzu Santiago? Dlaczego warto przeczytać „Alchemika”?

 

 

ZAŁĄCZNIKI

 

Załącznik 1.

 

Rozmowa z Alchemikiem

 

- Nie myśl o tym, co zostawiasz za sobą – rzekł Alchemik, kiedy przemierzali konno piaski pustyni. – Wszystko wpisane jest w Duszę Świata i pozostanie w niej na zawsze.

- Ludzie częściej marzą o powrotach niż o odjazdach – odparł młodzieniec, który na nowo przywykł do pustynnej ciszy. (...) Trudno nie było myśleć o tym, co zostawiał za sobą. Pustynia i jej monotonny krajobraz nieustannie wypełniały zjawami jego wyobraźnię. Wszędzie widział daktylowe palmy, studnie i twarz ukochanej kobiety. Widział Anglika pochłoniętego pracą w swoim laboratorium i przewodnika karawany, który był mistrzem, nie wiedząc nawet o tym (...).

Siódmego dnia pod wieczór Alchemik postanowił rozbić obóz wcześniej niż zazwyczaj. Sokół poleciał na łowy. Alchemik wyciągnął swój bukłak z wodą i podał go młodzieńcowi.

- Wkrótce dotrzesz do celu twej podróży – rzekł. – Cieszy mnie to, że poszedłeś za głosem Własnej Legendy.

- Prowadzisz mnie bez słowa. A ja sądziłem, że nauczysz mnie tego wszystkiego, co wiesz. Nie tak dawno temu znalazłem się w towarzystwie człowieka, który posiadał wiele alchemicznych ksiąg. Ale nie zdołałem się z nich nauczyć niczego.

- Jest tylko jeden sposób nauki – odparł Alchemik. – Poprzez działanie. Wszystkiego, co ci było potrzebne nauczyła cię ta podróż. Brakuje ci zaledwie jednej rzeczy.

Młody człowiek chciał za wszelką cenę dowiedzieć się, co to takiego, ale Alchemik utkwił wzrok w linii horyzontu wypatrując powrotu sokoła.

- Dlaczego nazywają cię Alchemikiem?

- Dlatego, że nim jestem.

- A co stanęło na przeszkodzie innym alchemikom, którzy poszukiwali złota i nigdy go nie znaleźli?

- Zadowalało ich poszukiwanie złota. Ciekawił ich jedynie skarb Własnej Legendy, ale nigdy nie pragnęli przeżyć Własnej Legendy. (...)

- Jestem Alchemikiem, ponieważ jestem Alchemikiem – powiedział, gdy przygotowywali wspólnie wieczerzę. – Przejąłem tę wiedzę od moich przodków, którzy ją dostali w darze od swoich przodków i tak dalej, aż do początku świata. W tamtych czasach cała mądrość Wielkiego Dzieła mogła zostać spisana na zwyczajnym szmaragdzie. Ale ludzie nigdy nie dawali wiary prostocie, zaczęli więc pisać traktaty, komentarze, studia filozoficzne. Głosili nawet, że znają drogę lepiej od innych.

- A co było napisane na Szmaragdowej Tablicy? – spytał młodzieniec.

Alchemik wyrysował jakieś wzory na piasku, nie zajęło mu to nawet pięciu minut. (...)

- Oto, co było napisane na Szmaragdowej Tablicy. – rzekł Alchemik, gdy skończył. Młodzieniec zbliżył się i przeczytał słowa wyryte na piasku.

- Ależ to jakiś zawiły szyfr – powiedział nieco rozczarowany Szmaragdową Tablicą.

- Nieprawda – odrzekł Alchemik. – To trochę tak jak jastrzębi lot – nie można go pojąć samym rozumem. Szmaragdowa Tablica jest najprostszą drogą wiodącą do Duszy Świata.

Już dawno temu mędrcy rozumieli, że świat przyrody jest jedynie powielonym obrazem Raju. Sam fakt, że ten świat istnieje, jest dowodem na to, że istnieje też świat doskonalszy. Bóg go stworzył, aby za pośrednictwem rzeczy widzialnych ludzie mogli pojąć jego nauki duchowe i dojrzeć objawienia jego mądrości. To właśnie nazywam Działaniem.

- A czy muszę zrozumieć Szmaragdową Tablicę? – spytał młodzieniec.

- Gdybyś znajdował się w alchemicznym warsztacie, miałbyś teraz wymarzoną okazję, by szukać najlepszego sposobu odczytania Szmaragdowej Tablicy. Ale jesteś na pustyni. A zatem zanurz się raczej w niej. Pustynia bowiem pomaga zrozumieć świat równie dobrze jak każda inna rzecz na ziemi. Nawet nie potrzebujesz pustyni rozumieć – wystarczy przyjrzeć się zwykłemu ziarenku piasku a ujrzysz w nim wszystkie cuda stworzenia.

- A jak mogę zanurzyć się w pustyni?

- Słuchaj po prostu głosu twego serca. Ono wie wszystko, bo wyszło z Duszy Świata i pewnego dnia tam powróci.

***

Młody człowiek (...) słuchał swego serca, przemierzając pustynię. Poznał jego wybiegi i fortele i pogodził się z tym, jakie było. Strach i chęć powrotu opuściły go, bo pewnej nocy serce wyznało mu, że jest szczęśliwe. – Nawet jeśli czasem trochę się skarżę – mówiło serce – to tylko dlatego, że jestem sercem ludzkim, a one są właśnie takie. Obawiają się sięgnąć po swoje największe marzenia, ponieważ wydaje się im, że nie są ich godne, albo że nigdy im się to nie uda. My, serca, umieramy na samą myśl o miłościach, które przepadły na zawsze, o chwilach, które mogły być piękne, a nie były, o skarbach, które mogły być odkryte, ale pozostały na zawsze niewidoczne pod piaskiem. Gdy tak się dzieje, zawsze na koniec cierpimy straszne męki.

J. Gustowicz, E. Szymonek, M. Tora, Język polski. Cogito... Podręcznik dla klasy 2, Wydawnictwo Kleks, Bielsko-Biała 2000, s. 33 – 35.

 

Załącznik 2.

 

WŁASNA LEGENDA = samorealizacja, spełnienie marzeń, osiągnięcie celu, działanie  według własnego systemu wartości

WIELKIE DZIEŁO = stworzenie świata

SZMARAGDOWA TABLICA= droga do poznania prawdy; symbol dziedzictwa  kulturowego

DZIAŁANIE = pojmowanie nauk duchowych i dostrzeganie przejawów mądrości Bożej

DUSZA ŚWIATA= prawda absolutu, objawia się w głosie serca

RAJ = pierwowzór świata rzeczywistości ludzkiej, biblijny świat pierwszych ludzi, objawienie mądrości Stworzyciela

 

Załącznik 3.

 

Ten fragment lekcji można poszerzyć o ćwiczenia językowe (słownikowe) z zakresu frazeologii. Hasła słownikowe do wykorzystania:

Iść za głosem serca – kierować się uczuciem przy podejmowaniu decyzji.

 Serce jak dzwon; gołębie serce; serce krwawi; serce rośnie; serce się komuś kraje; serce komuś mięknie; serce podchodzi do gardła; serce stanęło; mieć serce na dłoni; mieć serce z kamienia; kogoś boli serce; mieć złote serce, twarde serce; złamać komuś serce; kłuć kogoś w serce; z dobrego serca; serce się wyrywa; całym sercem; zdobywca, pogromca serc; w głębi serca; z bijącym sercem; z ciężkim sercem; przemówić do serca; z ręką na sercu; zdjąć kamień z serca; człowiek małego serca; ktoś jest bez serca; nie mieć Boga w sercu; trafić przez żołądek do serca; coś leży komuś na sercu; wziąć sobie do serca, robi się miękko koło serca.

Źródło: Popularny słownik frazeologiczny. Wydawnictwa Wilga 2000 r.