W ROCZNICĘ ODEJŚCIA JANA PAWŁA II

Kolejny rok mija od śmierci wielkiego Polaka, papieża Jana Pawła II (kardynała krakowskiego Karola Wojtyły). Rok 2005, 2. kwietnia, godz. 21.37, Watykan – odchodzi do domu Ojca wybitny Polak, niezaprzeczalny autorytet młodych i dojrzałych ludzi, poeta i dramaturg, a nade wszystko osoba duchowna – papież Jan Paweł II.

Każdego roku dzień 2. kwietnia staje się dniem szczególnym, a godzina 21.37 godziną świętą, która łączy wszystkich wiernych we wspólnotę czuwających od Rzymu i Placu św. Piotra, Grot Watykańskich przez Warszawę, Kraków, Wadowice, Bielsko-Białą, Górę Matyskę na Żywiecczyźnie aż po Zakopane. Obchody tego dnia obfitują w różnorodne uroczystości związane z osobą Jana Pawła II; oprócz Mszy świętych, nabożeństw i modlitw odbywają się koncerty muzyczno-literackie, przedstawienia sceniczne, projekcje filmów, okolicznościowe programy telewizyjne, a także imprezy sportowe, np. maraton z „Ogniem Lolka”.

Do wymienionych obchodów można by dodać uroczyste lekcje języka polskiego we wszystkich typach szkół. Dla upamiętnienia osoby Jana Pawła II warto zająć się jego twórczością literacką, zwłaszcza poetycką w szkole podstawowej i gimnazjum, a dramatyczną i prozatorską w szkole ponadgimnazjalnej. O twórczości literackiej Jan Paweł II powiedział: „Poezja to wielka Pani, której trzeba się całkowicie poświęcić; obawiam się, że nie byłem wobec niej zupełnie w porządku.” Czy na pewno? Sami możemy się do tych słów ustosunkować rozważając utwory poetyckie papieża Polaka.

Pierwszym i zasadniczym zadaniem kultury jest wychowanie. W wychowaniu bowiem chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem – o to, ażeby bardziej „był”, a nie tylko więcej „miał” – aby więc poprzez wszystko, co „ma”, co „posiada”, umiał bardziej „być” nie tylko z drugimi, ale także i dla „drugich”.

Jan Paweł II, Paryż 1980

z przemówienia w UNESCO

Cytowane wyżej słowa Jana Pawła II stały się inspiracją do zaprojektowania lekcji języka polskiego, które poświęcone są refleksjom nad życiem i przemijaniem, nad sensem istnienia i nad naturą ludzką wraz z jej powinnościami moralnymi. Proponowane lekcje, mam nadzieję, pozwolą uczniom dostrzec potrzebę kierowania się w życiu podstawowymi wartościami etycznymi tak, by bardziej „być” nie tylko z drugimi, ale także i dla „drugich”.

Poemat Tryptyk Rzymski powstawał w 2002 roku, a uroczysta jego prezentacja odbyła się w Pałacu Arcybiskupów Krakowskich 6 marca 2006 roku. Utwór składa się z trzech części zatytułowanych: Strumień; Medytacje nad Księgą Rodzaju na progu Kaplicy Sykstyńskiej oraz Wzgórze w krainie Moria. Jan Paweł II nadał temu utworowi również podtytuł: Medytacje; analizując zatem to dzieło od razu wiemy, że Tryptyk Rzymski będzie miał charakter filozoficzno-refleksyjny. Sam autor głosił ideę: „Wiele jest dróg, którymi człowiek może zmierzać do lepszego poznania prawdy, a przez to czynić swoje życie bardziej ludzkim.”- ta idea stanowi właśnie podtekst części pierwszej tryptyku. Część druga natomiast jest rozważaniem o drodze życia człowieka od stworzenia do śmierci w kontekście treści Księgi Rodzaju i jej przełożenia na język artystyczny Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej. Trzecia część utworu Wzgórze w krainie Moria to opis historii Abrahama, jego wiary i zaufania do Stwórcy, który daje człowiekowi wolność wyboru postaw i przekonań.

Danuta Michałowska, polska aktorka, deklamatorka, reżyser, pedagog, bliska przyjaciółka Karola Wojtyły, którego poznała na początku lat czterdziestych ubiegłego stulecia, dzięki wspólnym występom w konspiracyjnym Teatrze Rapsodycznym, tak komentuje treści tryptyku: „Najważniejsze jest tu SŁOWO, SŁOWO ostatniego poetyckiego dzieła Sługi Bożego Jana Pawła. Słowo piękne, mądre, skrótowe, więc niełatwe, poszukujące właściwych odniesień poprzez stosowanie metafor – w opisach przyrody, w wielkim malarstwie, w lapidarnych obrazach żywej tradycji Starego Testamentu, w całym stylu utworu”.

9 marca 2007 roku miała miejsce premiera filmowa Tryptyku Rzymskiego ; film zrealizowany został przez Anima Media – studio filmowe w Bielsku-Białej; narrację wykonywał Krzysztof Kolberger, a projektodawcą animacji artystycznej był Marek Luzar. Muzykę do filmu skomponował Rafał Rozmus.

Tryptyk Rzymski ma też wersję muzyczną, w wykonaniu Stanisława Sojki, ale także słowa poematu stały się inspiracją do napisania oratorium przez Piotra Rubika – Tu Es Petrus.

Natomiast Metropolita Krakowski, Kardynał Stanisław Dziwisz 16 lutego 2007 roku napisał w liście do wiernych: „Rozpoczynający się czas Wielkiego Postu jest dla każdego chrześcijanina wezwaniem do wzmożonej refleksji nad sobą i swoim życiem. Gorąco zachęcam wszystkich, by właśnie w tym okresie sięgnęli po Tryptyk Rzymski Jana Pawła II. Medytacje Ojca Świętego pomogą nam wejrzeć w siebie samych, będą doskonałym wsparciem w odnowieniu relacji z drugim bliźnim, ale nade wszystko pomogą w głębszym zrozumieniu Boga Stwórcy i Odkupiciela oraz przeznaczeniu człowieka.”

Wobec tak dużego zainteresowania Tryptykiem Rzymskim i jego wysoką oceną walorów artystycznych oraz etycznych nie sposób go pominąć w spisie lektur czytanych w szkole.

Twórczość literacka Karola Wojtyły, papieża Jana Pawła II, jest dość bogata, więc warto rozważyć wybranie któregoś utworu do omawiania z uczniami. Prócz Tryptyku Rzymskiego mamy jeszcze inne utwory do wyboru, np. Kwiatki Jana Pawła II; Pamięć i tożsamość; Wypłyń na głębię; Autobiografia; Miłość i odpowiedzialność; Kazania; Jeremiasz; Hiob; Brat naszego Boga” i inne.

Poezja Jana Pawła II nawiązuje do tradycji romantycznej i koresponduje z twórczością Norwida, Mickiewicza, Słowackiego, a także Wyspiańskiego; wykazuje też silne związki z literaturą mistyczną, głównie z pismami św. Jana od Krzyża, dlatego też stanowić może przykład czytania kontekstowego. Natomiast Jan Paweł II niech będzie dla uczniów również tym, który przyczynił się do rozsławienia polskiej kultury we współczesnym świecie.