SCENARIUSZ LEKCJI – GIMNAZJUM, KL. II

 

Temat: Moja niewypowiedziana tęsknota „...do kraju tego”... K. C. Norwid: Moja piosnka (II)

Cele: Rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury, a przez nie przybliżanie człowieka i świata; wprowadzanie w tradycję kultury narodowej; rozwijanie zainteresowań językiem.

Uczeń:

Cele ścieżki: Edukacja filozoficzna. Wdrażanie do refleksji i logicznego myślenia. Dążenie do rozumienia siebie i drugiego człowieka.

Metody i techniki pracy: metoda tekstu przewodniego, ćwiczeń przedmiotowych, pokazu, dyskusji okrągłego stołu, heurezy, sesji plakatowej.

Formy pracy: indywidualna i grupowa.

Pomoce dydaktyczne: fotografie, wycinki z gazet, książki, foldery tematycznie związane z kulturą innych narodów – Eskimosi, Japończycy, Indianie, Buszmeni, karty pracy dla grup, tekst wiersza K. C. Norwida pt. „Moja piosnka (II)”, szary papier, klej, nożyce, pisaki.

Czas: 2 x 45 min

 

Przebieg lekcji

 

Fazy lekcji

Działania

Kształcone umiejętności

Zaangażowanie

Uświadomienie celów lekcji. Podział uczniów na 4 grupy. Rozdanie materiałów biurowych oraz instrukcji; przygotowanie zgromadzonych przez uczniów fotografii, wycinków z gazet, folderów itp. do prezentacji w grupie. Każda grupa zajmie się wyznaczoną wcześniej (zadanie domowe) kulturą.

Aktywne słuchanie. Przygotowanie miejsca pracy. Współpraca w grupie.

Badanie

Czytanie instrukcji (załącznik 1). Oglądanie zgromadzonych materiałów źródłowych, dyskusja w grupie, ustalenie planu pracy oraz samodzielne przydzielanie zadań dla członków grupy.

Planowanie pracy. Czytanie ze zrozumieniem. Selekcja materiałów. Dyskusja, negocjowanie, argumentowanie. Rozwiązywanie problemów w twórczy sposób.

Przekształcanie

Wykonywanie plakatów tematycznych według instrukcji. Prezentacja pracy – omówienie treści plakatów. Ustalenie wspólnej notatki do zapisu w zeszycie (załącznik 2). Podanie tematu lekcji z objaśnieniem znaczenia imiesłowu przymiotnikowego: „niewypowiedziana” – według słownika języka polskiego to niedająca się wyrazić, wypowiedzieć, nadzwyczajna, duża, ogromna, np. niewypowiedziana tęsknota; niewypowiedziane męstwo.

Efektywne współdziałanie w zespole, skuteczne porozumiewanie się. Przygotowanie do publicznego wystąpienia. Argumentowanie, wnioskowanie. Wykorzystywanie informacji z różnych źródeł.

 

Rozmowa ukierunkowana na temat: Jak czuję się na obczyźnie? Gromadzenie słownictwa, np. obco, samotnie, niebezpiecznie, źle, nieswojo itp.

Budowanie wypowiedzi ustnej, spójnej i logicznej. Bogacenie czynnego słownika ucznia.

 

 

Zaproszenie uczniów do przeczytania wiersza K. C. Norwida pt. „Moja piosnka (II)” – w jakiej sytuacji mówi i jak się czuje podmiot liryczny?
(załącznik 3)

Uzupełnienie wypowiedzi uczniów informacjami biograficznymi.
K. C. Norwid – poeta, malarz poł. XIX w., uczestnik Wielkiej Emigracji, opuszczony i osamotniony, bez środków do życia w wielkim mieście Paryżu, niezrozumiany przez współczesnych mu ludzi kultury, mieszkający w przytułku dla bezdomnych, pochowany we wspólnej mogile.

Słuchanie, czytanie ze zrozumieniem. Logiczne myślenie.

 

Analiza i interpretacja wiersza – praca z całym zespołem klasowym; indywidualna refleksja.

Ćwiczenia analityczno – interpretacyjne z jednoczesnym redagowaniem notatki.

Redagowanie notatki.

 

Wybierz z wiersza cytaty określające cechy polskiej kultury. Objaśnij ich znaczenie.

Użycie cytatu w wypowiedzi.

Narodowe znaki kultury.

 

1.   Przepisz właściwy cytat na kartę pracy – praca w grupie. Dopisz skojarzenia związane z przedstawionym graficznie symbolem obyczajowo – kulturowym, pamiętaj o poprawności językowej (załącznik 4). Przygotuj prezentację karty pracy z odpowiedzią na pytanie: Za czym tęskni podmiot liryczny?

Rozumienie siebie i drugiego człowieka.

 

2.   Prezentacja wyników pracy grupowej – notatka.

Redagowanie notatki.

 

3.   Za kim tęskni podmiot liryczny? Wybierz odpowiednie fragmenty tekstu i przygotuj kilkuzdaniową odpowiedź. Rozmowa ukierunkowana na wyjaśnienie cytatu: „Do tych, co mają tak za tak, nie za nie - / Bez światło – cienia...” Poetyckie nawiązanie do Ewangelii św. Mateusza, r. 5, w. 35- 37; nauczanie Jezusa „Kazanie na górze” (przeciw krzywoprzysięstwu i poświadczaniu nieprawdy). Światłocień – technika malarska uwydatniająca coś z tła, przy pomocy przenikania się światła i cienia. Metaforyka cytatu: ludzie prawdomówni, czystego sumienia, szlachetni.

Czytanie kontekstualne.

Rozumienie języka poezji. Metafora.

 

4.   Rola neologizmów poetyckich. Przypomnienie pojęcia „neologizm”. Odczytanie sensu znaczeniowego cytatu: „ Do bez – tęsknoty i do bez – myślenia...” Tęsknota za stanem psychicznym wolnym od uczuć żalu, smutku i samotności.

Neologizm a neologizm artystyczny – poetycki.

 

5.   Wyjaśnienie staropolskiej konstrukcji składniowej w cytacie: „Tęskno mi owdzie, gdzie któż o mnie stoi?” Staropolskie: o mnie stoi; o mnie troszczy się. W wierszu – tęskno mi do przyjaźni; tęsknię za przyjacielem, kimś bliskim.

Archaizm.

Redagowanie notatki.

Prezentacja

Podsumowanie rozważań. W pierwszej części wiersza podmiot liryczny tęskni za krajem ojczystym, a w drugiej za bliskimi, bliźnimi. Wzmaga się w nim uczucie patriotyzmu. Uwagi o pisowni słowa „patriotyzm”. Rodzina wyrazów. Odczytanie notatki

Wnioskowanie, uogólnianie.

Rodzina wyrazów.

Refleksja

O jakich wartościach jest mowa w wierszu? Ojczyzna, wiara, przyjaźń, miłość, prawdomówność, szczerość. Zwrócenie uwagi uczniom na fakt, że to, za czym się tęskni jest zawsze idealne. Zatem obraz Ojczyzny z wiersza Norwida jest wyidealizowany.

Jakie refleksje towarzyszyły Ci podczas analizy wiersza? 

Podanie tematu zadania domowego.

Jak przejawia się patriotyzm współczesnego Polaka?

Rozumienie siebie i drugiego człowieka. Empatia. Duchowe wartości moralne.

 

Komentarz: Jeśli klasa jest dość liczna można dokonać podziału na więcej grup i przydzielić zebranie materiałów informacyjnych o innych regionach świata, np. Peru, Argentyna, Laponia, Kongo itp. Natomiast karty pracy mogą się powtarzać.

Zaproponowana notatka (załącznik 2) może być wzbogacona informacją biograficzną o K. C. Norwidzie, a także wnioskami z analizy i interpretacji tekstu poetyckiego.

 

ZAŁĄCZNIKI

Załącznik 1.

 

Instrukcja

                               

JAPONIA (nazwa instrukcji zgodna z nazwą kraju, którym zajmuje się dana grupa uczniów, natomiast tekst instrukcji jest jednakowy dla wszystkich grup).

·       Przejrzyjcie zgromadzone materiały ilustracyjne, porozmawiajcie o życiu ludzi zamieszkujących region świata widoczny na Waszych fotografiach.

·       Przeczytajcie uważnie niżej zamieszczony tekst.

 

PODRÓŻNIKU!

Przebywasz w egzotycznym kraju. Jesteś zauroczony kulturą mieszkańców tej ziemi. Do Polski wrócisz dopiero za 5 lat. Samotnie musisz pokonywać ewentualne niedogodności pobytu na obczyźnie. Z upływem czasu będziesz tęsknić – za kim? Za czym? Spróbuj wyobrazić sobie taką sytuację. Co czujesz?

 

 

Załącznik 2.

Każdy region świata i każdy naród ma swoją niepowtarzalną kulturę.

Przebywając wśród obcych i dalekich zakątków świata przez dłuższy czas tęskni się jednak do rodzinnego kraju za... (uczniowie uzupełniają wypowiedź zgodnie z tym, co zapisali na plakatach).

Na obczyźnie czuć się można obco, niebezpiecznie i źle.

 

Załącznik 3.

Kamil Cyprian Norwid

 

Moja piosnka (II)

 

Do kraju tego, gdzie kruszynę chleba

Podnoszą z ziemi przez uszanowanie

Dla  d a r ó w  Nieba...

Tęskno mi, Panie...

 

Do kraju tego, gdzie winą jest dużą

Popsować gniazdo na gruszy bocianie,

Bo wszystkim służą...

Tęskno mi, Panie...

 

Do kraju tego, gdzie pierwsze ukłony

Są – jak odwieczne Chrystusa wyznanie:

„B ą dź  p o ch w a l o n y !”

Tęskno mi, Panie...

 

Tęskno mi jeszcze i do rzeczy innej,

Której już nie wiem, gdzie leży mieszkanie,

Równie niewinnej...

Tęskno mi, Panie...

 

Do bez – tęsknoty i do bez – myślenia,

Do tych, co mają  t a k  za  t a k,  n i e  za  n i e  -

Bez światło – cienia...

Tęskno mi, Panie...

 

Tęskno mi owdzie, gdzie któż o mnie stoi?

I tak być musi, choć się tak nie stanie

Przyjaźni mojej!...

Tęskno mi, Panie...

 

Załącznik 4

Opis karty pracy (karta pracy wspólna dla grupy).

Na kolorowej kartce A4 jest naklejony obrazek wycięty z ilustrowanego czasopisma. Obrazek znajduje się na środku kartki i przedstawia odpowiednio dla grup: I – bociany w gnieździe; II – bochenek lub kromka chleba; III – dłonie splecione w uścisk; IV – para bliskich sobie osób.

Zadaniem grupy jest wypisanie z analizowanego wiersza cytatu odpowiadającego znaczeniem obrazkowi na karcie pracy i zatytułowanie nim karty. Następnie uczniowie dopiszą w wolnych polach karty skojarzenia kulturowo – obyczajowe zgodne treściowo z wypisanym wcześniej cytatem.

Przykład rozwiązania:

I – bocian zwiastunem wiosny; symbol polskiego krajobrazu; powraca do gniazda rodzinnego; zabicie bociana to grzech; szczęście i dobrobyt dla gospodarstwa, w którym bociany budują gniazdo; bocian w locie wróży szczęście na cały rok; bocian przynosi nowe życie.

II – dzielenie się chlebem; witanie chlebem i solą; całowanie chleba; szacunek dla chleba – nie może znaleźć się na śmietniku; chleb – Eucharystia; święcenie chleba przed Wielkanocą.

III – powitanie przez podanie ręki; całowanie kobiet w rękę przez mężczyzn, dawniej całowanie w rękę matki, ojca, osoby duchownej; podanie ręki na zgodę; podanie ręki w czasie składania życzeń lub kondolencji; udzielanie błogosławieństwa przez kreślenie znaku krzyża ręką; powitanie chrześcijańskie: Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus. Szczęść Boże.

IV – przyjaźnić się; być odpowiedzialnym za drugiego człowieka; mieć przyjaciela; żyć w przyjaźni; troszczyć się o kogoś; kochać; pomagać drugiemu człowiekowi; małżeństwo; powierzać bliskiej osobie najskrytsze myśli; dochować tajemnicy; przyjmować przyjaciół, gościć; odwzajemniać uczucia.