KL. III

Temat lekcji: Siła emocji... „poczułem w sobie pustkę” – dlaczego?

Ryszard Kapuściński: Heban – fragmenty.

Cele: według nowej podstawy programowej

Uczeń:

• Rozróżnia gatunki publicystyczne – reportaż.
• Samodzielnie dociera do informacji.
• Wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu.
• Opisuje odczucia, które budzi w nim dzieło.
• Rozróżnia narrację pierwszoosobową oraz określa jej funkcję w utworze.
• Wskazuje funkcje użytych w utworze środków stylistycznych z zakresu słownictwa i składni.
• Omawia na podstawie poznanych tekstów kultury ponadczasowe zagadnienia egzystencjalne – przyjaźń, poczucie wspólnoty, lęk.
• Operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych (emocje) – przygotowanie do redagowania opisu sytuacji w powiązaniu z opisem przeżyć wewnętrznych.

Metody i techniki pracy: ćwiczenia przedmiotowe, ekspozycja, dyskusja, heureza.

Formy pracy: indywidualna

Pomoce dydaktyczne: Heban. Rozdział 5. Serce kobry. (Załącznik 1.); Serengeti – mapa; kobra egipska - zdjęcie; laptop i projektor (jeśli jest możliwy dostęp do Internetu).

Czas: 45 min

Przebieg lekcji

1. Uświadomienie uczniom celów lekcji z wyraźnym zaakcentowaniem obserwacji stylu pisania i używania środków językowych, zwłaszcza w opisie sytuacji i przeżyć wewnętrznych na przykładzie reportażu Ryszarda Kapuścińskiego.
2. Swobodne wypowiedzi uczniów na temat przeczytanego w domu fragmentu ze zbioru reportaży Ryszarda Kapuścińskiego pt. „Heban” z uwzględnieniem własnych odczuć po lekturze. Ustalenie danych teoretycznych do tekstu – gatunek publicystyczny, reportaż z elementami powieściowymi tworzący kształt pamiętnika reportera. Zbiór „Heban” powstał w 1998 r. po podróży Ryszarda Kapuścińskiego po Afryce. Wykorzystanie mapy fizycznej Tanzanii, oglądanie zdjęć pejzażowych z Serengeti – wykorzystanie Internetu lub zdjęć (Załącznik 2.)
3. Zapisanie tematu lekcji – dlaczego siła emocji? Próba interpretacji tematu lekcji w kontekście omawianego reportażu – dyskusja.
   Notatka: Emocja – silne odczucie (świadome lub nieświadome) o charakterze pobudzenia pozytywnego pod wpływem szczęścia, zachwytu, spełnienia lub negatywnego pod wpływem gniewu, odrazy, strachu.
   Różne stany psychiczne człowieka możemy poddać opisowi, mówimy wówczas o opisie przeżyć wewnętrznych. Zdarzenie występujące w określonej sytuacji wywołuje emocje, więc opis przeżycia wewnętrznego łączy się z opisem sytuacji.
4. Analizowanie tekstu reportażu pod kątem opisu sytuacji i przeżyć wewnętrznych z odniesieniem do użytych struktur językowych. Wypełnianie tabeli cytatami z tekstu R. Kapuścińskiego.

Zdarzenie, sytuacja	Emocje - przeżycia
im dalej jechaliśmy, krążąc i błądząc	większy czułem niepokój
upał był przerażający; trasa prowadziła prosto w słońce	spłoniemy jako ofiary złożone na jego ołtarzu
pogmatwana siatka dróg, drgnęła i zaczęła się poruszać	trzymała nas w swojej zdradliwej i duszącej matni; dokąd ciągnie nas uwikłanych i miotających się w jej splotach
zobaczyliśmy dwie afrykańskie chatki	byłem ledwie żywy, słońce szumiało mi w głowie
zapaliłem papierosa, nie smakował mi, chciałem go zgasić na głowie leżącego pod pryczą węża	zamarłem, zdrętwiałem, byłem więźniem śmiercionośnego gada
kobra egipska szarożółta leżała na glinianej podłodze	myślałem gorączkowo, zupełnie już oprzytomniały
nasza bezczynność dawała kobrze inicjatywę	zaskoczeni tą nieoczekiwaną sytuacją
Leo, trzymając za uchwyty kanister, uniósł go w górę i czekał, stojąc tak obliczał, przymierzał, celował	leżałem nieruchomo, napięty i gotowy
kanister, Leo i ja runęliśmy na węża; wnętrze chatki zamieniło się w piekło	ważyło się nasze życie
kobra rzucała się i biła w podłogę	rozjuszony gad zacznie nas kąsać – pomyślałem ze zgrozą
kobra słabła, słabły też drgania	drgania trzymające nas w ciągłym przerażeniu i panice
szczeliną podłogi sączyła się krew	zamiast zadowolenia i radości poczułem w sobie pustkę
serce, które leżało na samym dnie piekła, to serce przestało bić	poczułem smutek

5. Dlaczego opowiadający zdarzenie poczuł pustkę i smutek? Chwila dyskusji. Wykorzystanie Internetu - oglądanie zdjęcia kobry. (Załącznik 3.) Prawa przyrody a prawa człowieka – dyskusja. Rola przyjaźni i poczucia wspólnoty.

6. Analiza fragmentów tekstu i zapisów w tabeli: opowiadanie unaoczniające przez zastosowanie opisu sytuacji i opisu przeżyć wewnętrznych; narracja pierwszoosobowa; relacja impresyjno-ekspresyjna; stosowanie metafor w opisach; licznych określeń; imiesłowowych równoważników zdań i zdań pojedynczych rozwiniętych; słów nazywających stany emocjonalne. Tekst jest obrazowy, dynamiczny.

7. Rekapitulacja – jak mówić i pisać, by wypowiedź była ciekawa i wzbudzała zainteresowanie słuchacza lub czytelnika? Mówić i pisać barwnie, tj. stosować różne
typy wypowiedzeń, używać określeń, można też posłużyć się metaforami lub ciekawymi frazeologizmami.

8. Zadanie domowe: Opisz zapamiętany własny stan psychiczny wywołany jakimś wydarzeniem. W swojej pracy możesz wykorzystać słownictwo z prawej strony tabeli, którą wypełnialiśmy na lekcji.

Bibliografia:

Załącznik 2.

Serengeti – mapa, http://wdrodze.blox.pl/resource/serengeti_map.gif

Tanzania - krajobrazy http://www.panoramio.com/photo/29919575

Załącznik 3.

Kobra egipska http://wapedia.mobi/pl/Kobra_egipska